Xã Tân Minh

Cách đây 81 năm, hòa trong khí thế sục sôi của Cách mạng Tháng Tám, Nhân dân làng Phương Lai, xã Cấp Tiến, nay là thôn Cấp Tiến, xã Tân Minh đã vượt qua đau thương của nạn đói năm Ất Dậu, một lòng đi theo Mặt trận Việt Minh, vùng lên giành chính quyền, giành quyền làm chủ quê hương. 

 Đầu năm 1945, cao trào chống Nhật dâng lên mạnh mẽ trên cả nước. Tại làng Phương Lai, xã Cấp Tiến, nay là thôn Cấp Tiến, xã Tân Minh, một số thanh niên, lòng tràn đầy nhiệt huyết, được giác ngộ cách mạng, hăng hái đứng lên, tổ chức thu môn bài thuế, vận động hào lý không thu thóc của dân nộp cho giặc Nhật, tuyên truyền đường lối của Mặt trận Việt Minh, dán truyền đơn, treo cờ đỏ sao vàng ở chùa Quán Đá đầu làng, phát động quần chúng nổi dậy đấu tranh, giành chính quyền. 

Giữa lúc khí thế cách mạng của quần chúng đang dâng cao thì xảy ra nạn đói khốc liệt tháng 3 năm 1945 do chính sách vơ vét, bóc lột của phát xít Nhật làm cho hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói thê thảm. Xã Cấp Tiến chết 1006 người trong trận đói này. Riêng làng Phương Lai chịu ảnh hưởng nặng nề. Một cây đa đã được hạ xuống và rồi tất cả các cây đa, ở các bến được hạ xuống lấy gỗ, để làm quan tài chôn người xấu số. Tám bến nước có cây đa cổ thụ, một hàng thẳng tắp cheo chiều dài của làng, đẹp đẽ biết bao cho một làng quê, không còn nữa. Nó đã mất đi theo lòng nhân nghĩa của dân làng trong hoàn cảnh tang thương có một không hai này. 

Vốn có truyền thống đoàn kết, nhân nghĩa, gắn bó cộng đồng, nhân dân làng Phương Lai đã vượt qua hoàn cảnh đau thương, tang tóc, do bọn cướp nước gây ra, lòng sục sôi căm thù quân phát xít, quyết tâm vùng lên theo tiếng gọi của Mặt trận Việt Minh, khởi nghĩa giành quyền sống. Đầu tháng 7/1945, cao trào Mặt trận Việt Minh lên cao và diễn ra công khai ở nhiều địa phương của Kiến An, Hải Phòng. Tin khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Kim Sơn, huyện Kiến Thụy ngày 12/7/1945 truyền về làm nức lòng nhân dân Tiên Lãng. Ban Lãnh đạo Huyện bộ Việt Minh Tiên Lãng quyết định phát động quần chúng nổi dậy giành chính quyện ở huyện.

Sáng ngày 19 tháng 8, lực lượng tự vệ từ Vinh Quang tiến lên, từ Khởi Nghĩa kéo xuống, từ huyện Kiến Thụy tiến sang cùng đông đảo quần chúng rầm rập tiến vào phủ đường, buộc tri huyện Nguyễn Đình Tại phải đem toàn bộ ấn tín, hồ sơ, tài liệu nộp cho Mặt trận Việt Minh. Hòa cùng đoàn quân khởi nghĩa hào hùng ấy, có các quần chúng cách mạng làng Phương Lai, xã Cấp Tiến, do các ông Trần Thanh, Phạm Văn Diệp, Nguyễn Xuân Tiến dẫn đầu, vũ khí chỉ có một khẩu súng, còn lại là gậy, dao, mã tấu hừng hực khí thế kéo lên phủ huyện tham gia giành chính quyền thắng lợi. Ông Phạm Văn Diệp được Huyện bộ Việt Minh chỉ định làm Trưởng Ban liên lạc Mặt trận Việt Minh tổng Kinh Lương. 

Chùa Quán Đá, nơi các chiến sỹ tự vệ cứu quốc làng Phương Lai dán truyền đơn, cắm cờ đỏ sao vàng kêu gọi nhân dân đứng dậy khởi nghĩa giành chính quyền đầu tháng Tám, năm 1945.

Ngay tối hôm đó, tại đình Phương Lai có treo lá cờ đỏ sao vàng và trong ánh sáng của những cây đèn chai đốt bằng dầu hỏa, đã diễn ra cuộc họp thành lập tổ chức Mặt trận Việt Minh. Ông Vũ Văn Xưởng, đại diện Mặt trận Việt Minh huyện về dự. Tại cuộc họp đã tuyên bố thành lập Mặt trận Việt Minh làng Phương Lai. Ông Trần Thanh được bầu làm Chủ tịch Mặt trận Việt Minh làng. Đến thời điểm này, làng Phương Lai là nơi tổ chức Mặt trận Việt Minh đầu tiên ở tổng Kinh Lương (tức xã Cấp Tiến). Tại cuộc họp cũng quyết định tổ chức Đội tự vệ làng. Hơn 30 thanh niên trai tráng đã ghi tên tham gia đội tự vệ. Ông Trần Thanh, Chủ nhiệm Việt Minh được phân công kiêm Chỉ huy Đội tự vệ. Hai ông Nguyễn Văn Lân, Nguyễn Văn Thống được cử làm Phó chỉ huy. Sáng ngày 20/8/1945, Đội tự vệ làng Phương Lai, đội ngũ chỉnh tề giương cao cờ đỏ sao vàng đi đầu đoàn quần chúng kéo lên sân vận động huyện dự mít tinh chào mừng Ủy ban cách mạng lâm thời huyện Tiên Lãng.

Đây là đoàn duy nhất của tổng Kinh Lương có mặt tại cuộc mít tinh này. Ngày 24/8/1945, Mặt trận Việt Minh tổng Kinh Lương được thành lập. Ban Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh tổng cử ra Ủy ban cách mạng lâm thời xã do ông Phạm Văn Diệp, người làng Phương Lai làm Chủ tịch ủy ban, đồng thời quyết định thành lập lực lượng tự vệ xã để bảo vệ chính quyền. Ông Phạm Văn Bách tham gia Đội tự vệ và làm liên lạc cho Mặt trận Việt Minh xã Cấp Tiến. Các đoàn thể cách mạng, như Hội Phụ nữ cứu quốc, Đoàn Thanh niên cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc ở xã và các làng lần lượt ra đời. Mặt trận Việt Minh, Ủy ban cách mạng lâm thời xã cùng các làng nhanh chóng tổ chức nhân dân thực hiện các nhiệm vụ do chính quyền cách mạng đề ra. Từ đây, nhân dân làng Phương Lai, xã Cấp Tiến thực sự đổi đời, làm chủ cuộc sống của mình, cùng cả nước sục sôi khí thế cách mạng, tổng khởi nghĩa Tháng Tám thắng lợi, giành độc lập - tự do cho dân tộc, thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa vào ngày 2/9/1945.

Minh Ngọc