Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội đã trở thành kênh thông tin, giao tiếp và kết nối quen thuộc của người dân. Bên cạnh những tiện ích thiết thực, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ từ tin giả, thông tin sai sự thật, nội dung xấu độc và các hành vi lừa đảo. Việc nâng cao kỹ năng nhận diện, kiểm chứng và sử dụng thông tin có trách nhiệm là yêu cầu cần thiết đối với mỗi người dân, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh, văn minh.
Nhận diện những dấu hiệu của thông tin xấu độc
Thông tin xấu độc trên mạng xã hội có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức, từ bài viết, hình ảnh, video đến các bình luận, đường dẫn và tài khoản giả mạo. Những nội dung này thường được tạo ra hoặc lan truyền nhằm gây hiểu nhầm, hoang mang dư luận, xúc phạm danh dự, uy tín của cá nhân, tổ chức; kích động thù hằn, bạo lực hoặc phục vụ mục đích lừa đảo.
Một trong những dấu hiệu phổ biến là thông tin không rõ nguồn gốc, thiếu căn cứ kiểm chứng, không xác định được tác giả hoặc đơn vị phát hành. Nhiều bài viết sử dụng những cụm từ như “tin nội bộ”, “nguồn tin bí mật”, “chia sẻ ngay trước khi bị xóa” nhằm tạo sự tò mò, thúc đẩy người đọc lan truyền thông tin khi chưa xác minh.
Bên cạnh đó, các nội dung có tiêu đề giật gân, gây sốc, kích động cảm xúc hoặc cố tình tạo tâm lý hoang mang cũng cần được cảnh giác. Đáng chú ý, một số đối tượng lợi dụng những sự việc đang được dư luận quan tâm để đăng tải thông tin thiếu chính xác, cắt ghép hình ảnh, video, sử dụng phát ngôn không đầy đủ bối cảnh hoặc đưa sự việc cũ thành thông tin mới nhằm gây hiểu nhầm.
Đặc biệt, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), việc tạo ra hình ảnh, giọng nói và video giả mạo ngày càng tinh vi. Những sản phẩm công nghệ này có thể khiến người xem nhầm tưởng là hình ảnh, phát ngôn hoặc hành động có thật của một cá nhân, tổ chức.
Một thủ đoạn khác là giả mạo tài khoản, trang thông tin của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp hoặc người có uy tín để phát tán thông tin sai sự thật, dẫn dụ người dùng truy cập đường link độc hại, cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc chuyển tiền. Vì vậy, tên gọi, biểu tượng và hình ảnh đại diện giống trang chính thức không đồng nghĩa với việc thông tin đó đáng tin cậy.
Ngoài ra, những nội dung bịa đặt, quy chụp, xúc phạm danh dự cá nhân, tổ chức; lợi dụng các vụ việc chưa được làm rõ để kích động chia rẽ, thù hằn hoặc kêu gọi hành vi vi phạm pháp luật cũng là những dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý.
Chủ động kiểm chứng thông tin, phòng ngừa nguy cơ trên không gian mạng
Để bảo vệ bản thân và cộng đồng, mỗi người dân cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tiếp nhận, bình luận hoặc chia sẻ. Khi gặp nội dung có dấu hiệu bất thường, cần kiểm tra nguồn đăng tải, thời điểm, bối cảnh và đối chiếu với thông tin từ cơ quan có thẩm quyền, các cơ quan báo chí chính thống hoặc những nguồn đáng tin cậy.
Không nên đánh giá tính xác thực của thông tin chỉ dựa vào số lượt thích, bình luận hay chia sẻ. Một nội dung được lan truyền rộng rãi chưa chắc đã chính xác. Đồng thời, cần phân biệt giữa thông tin sai sự thật, nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật với những ý kiến phản ánh, góp ý, kiến nghị có căn cứ của người dân để tiếp nhận, đánh giá một cách khách quan.
Trong quá trình sử dụng mạng xã hội, người dân tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã xác thực OTP, thông tin tài khoản ngân hàng cho người lạ; không truy cập các đường link đáng ngờ hoặc chuyển tiền theo yêu cầu chưa được xác minh. Khi phát hiện tài khoản giả mạo, nội dung có dấu hiệu lừa đảo, đe dọa hoặc kích động bạo lực, cần chủ động lưu giữ bằng chứng, sử dụng chức năng báo cáo vi phạm trên nền tảng mạng xã hội và phản ánh đến cơ quan chức năng để được hướng dẫn, xử lý.
Mỗi người dân là một chủ thể xây dựng môi trường mạng văn minh
Xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà còn cần sự tham gia tích cực của mỗi người dân. Mỗi hành động thận trọng khi tiếp nhận thông tin, mỗi lần kiểm chứng trước khi chia sẻ đều góp phần hạn chế sự lan truyền của tin giả, thông tin sai sự thật và các nội dung độc hại.
Đối với người dân xã Tân Minh, việc nâng cao nhận thức, kỹ năng số và trách nhiệm khi tham gia mạng xã hội cũng là một nội dung thiết thực trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi số tại địa phương. Mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và người dân cần phát huy vai trò tích cực trong tuyên truyền, hướng dẫn người thân, gia đình và cộng đồng sử dụng mạng xã hội an toàn; chủ động chia sẻ thông tin chính xác, những việc làm tốt, mô hình hay và các giá trị tích cực trong đời sống.
“Không vội tin – Không vội chia sẻ – Kiểm chứng trước khi hành động” cần trở thành thói quen của mỗi người khi tham gia môi trường số.
Với tinh thần trách nhiệm và ý thức cảnh giác, mỗi người dân hãy trở thành một người sử dụng mạng xã hội thông thái, cùng chung tay ngăn chặn thông tin xấu độc, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, văn minh, phục vụ hiệu quả quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.